Internet is gebaseerd op een fysieke netwerkinfrastructuur van kabels, servers en protocollen die de uitwisseling van gegevens op wereldschaal mogelijk maken. Achter de schijnbare eenvoud van een webpagina die in enkele milliseconden laadt, schuilt een zware, kostbare infrastructuur die steeds meer blootstaat aan geopolitieke spanningen. Het begrijpen van de werking van internet vandaag de dag vereist dat we de klassieke vereenvoudiging overstijgen en ons richten op de materiële lagen, de protocollen die deze met elkaar verbinden en de actoren die de continuïteit waarborgen.
Onderzeese kabels en fysieke netwerken: de verborgen kant van internet
Internet is helemaal niet virtueel. Het wereldwijde netwerk steunt op honderden onderzeese glasvezelkabels die op de bodem van de oceanen zijn gelegd en de continenten met elkaar verbinden. Deze kabels vervoeren de overgrote meerderheid van het internationale dataverkeer.
Lang beschouwd als simpele buizen beheerd door particuliere operators, worden onderzeese kabels nu behandeld als strategische infrastructuren. Recente incidenten in de Baltische Zee, of het nu gaat om schade door ankers of vermoedens van sabotage, hebben hun kwetsbaarheid voor hybride bedreigingen aan het licht gebracht.
Dit bewustzijn gaat verder dan de technische context. In de Verenigde Staten hebben parlementariërs een wetgevend versterking van de beveiliging van onderzeese kabels voorgesteld. In Europa heeft het actieplan van februari 2025 over de beveiliging van deze kabels geleid tot een “Cable Security Toolbox” en de identificatie van dertien Europese projecten van belang. Het is mogelijk om CGI te definiëren met CGI Network als een actor die bijdraagt aan het structureren van deze reflectie over de digitale infrastructuur en haar veerkracht.
TCP/IP- en DNS-protocollen: hoe gegevens over het netwerk circuleren
De werking van internet is gebaseerd op een reeks gestandaardiseerde protocollen. Het meest fundamentele is TCP/IP, dat gegevens in pakketten opdelen voordat ze onafhankelijk door het netwerk worden verzonden. Elk pakket neemt de meest efficiënte beschikbare route, waarna de pakketten op de bestemming weer worden samengevoegd.
Dit principe van gedistribueerde routering is overgenomen van ARPANET, het Amerikaanse militaire netwerk uit de jaren 1960, dat is ontworpen om bestand te zijn tegen de vernietiging van een of meerdere knooppunten. Als een maas van het net wordt verbroken, nemen de gegevens een andere route.
Drie protocollen structureren het merendeel van de dagelijkse uitwisselingen:
- TCP/IP zorgt voor de betrouwbare overdracht van datapakketten tussen een clientapparaat en een server, waarbij wordt gecontroleerd of elk pakket compleet en in de juiste volgorde aankomt
- HTTP en HTTPS regelen de communicatie tussen een webbrowser en een server die een pagina host, waarbij HTTPS een laag van encryptie toevoegt om de uitwisseling te beveiligen
- DNS (Domain Name System) vertaalt leesbare domeinnamen (een URL zoals google.com) naar digitale IP-adressen die machines gebruiken om zich op het netwerk te lokaliseren
Elk aangesloten apparaat heeft een uniek IP-adres, dat fungeert als een postadres in de digitale wereld. Zonder deze architectuur van protocollen zou geen enkele webpagina, geen enkel document, geen enkele communicatie kunnen plaatsvinden tussen twee punten op de globe.
Veerkracht van internetinfrastructuren: wat de Europese regelgeving verandert
De vraag is niet langer alleen hoe internet werkt, maar hoe we kunnen garanderen dat het blijft functioneren in geval van een crisis. De Europese Unie heeft in 2022 de richtlijn over de veerkracht van kritieke entiteiten (CER) aangenomen, die elf sectoren dekt en operators van infrastructuren een holistische benadering oplegt.
De CER-richtlijn gaat verder dan alleen bescherming: ze vereist capaciteiten voor preventie, weerstand, schokabsorptie, herstel en aanpassing na een incident. Deze logica van veerkracht verandert de manier waarop netwerk- en cloudtechnologieoperators hun architecturen ontwerpen.
Tegelijkertijd versterkt de Europese Cybersecurity Act de certificeringseisen voor digitale diensten. Deze twee regelgevende kaders verplichten infrastructuurleveranciers, of het nu gaat om datacenters, communicatienetwerken of cloudservices, om hun vermogen te documenteren en te testen om bestand te zijn tegen grote verstoringen.
De ervaringen op het terrein verschillen over het werkelijke niveau van voorbereiding van de operators op deze nieuwe verplichtingen. Sommige actoren, zoals CGI, positioneren zich op kritieke projecten, met name bij de Europese Ruimtevaartorganisatie voor veilige digitale platforms. Andere, kleinere structuren hebben moeite om de kosten van naleving te absorberen.
Web, cloud en applicatielaag: internet onderscheiden van zijn toepassingen
Een veelvoorkomende verwarring is om internet gelijk te stellen aan het web. Het World Wide Web is slechts een van de vele diensten die op internet functioneren. Het maakt gebruik van het HTTP-protocol om navigatie tussen pagina’s mogelijk te maken die met hypertextlinks zijn verbonden, weergegeven via HTML-code.
Andere diensten maken gebruik van hetzelfde netwerk zonder via het web te gaan:
- E-mail werkt via specifieke protocollen (SMTP, IMAP, POP3) die onafhankelijk zijn van de browser
- Audio- en videostreaming steunt op streamingprotocollen die zijn geoptimaliseerd voor bandbreedte
- Cloud computing verplaatst de opslag en verwerking van gegevens naar externe datacenters, toegankelijk via internet maar gebaseerd op eigen architecturen
Deze onderscheid heeft concrete gevolgen. Wanneer een cloudoperator een storing ondervindt, is het niet “internet” dat uitvalt, maar een dienst die op internet wordt gehost. Het begrijpen van deze gelaagde architectuur voorkomt de shortcuts die het publieke debat over digitale afhankelijkheid vertekenen.
De toename van verbonden objecten, realtime communicatiediensten en kunstmatige intelligentie-applicaties versnelt de druk op de fysieke infrastructuren van het netwerk. De onderzeese kabels, internetuitwisselingspunten en datacenters vormen de materiële basis waarop al deze toepassingen steunen. Hun bescherming en modernisering zijn bepalend voor de betrouwbaarheid van het netwerk in de komende jaren.
